VƯỚNG MẮC VỀ PHẠM VI NGÀNH NGHỀ KINH DOANH KHI ĐĂNG KÝ NHHH

Ðăng ký kinh doanh và đăng ký nhãn hiệu hàng hoá là hai việc độc lập ở hai thời điểm khác nhau phục vụ cho hai mục đích khác nhau, đăng ký kinh doanh để khai sinh ra pháp nhân, còn đăng ký nhãn hiệu hàng hoá là để bảo vệ hình ảnh của pháp nhân, và do vậy, dường như trong nhận thức của hầu hết các doanh nghiệp, hai việc này thường không được tính toán đồng bộ, dẫn đến một số khó khăn cho DN khi tiến hành đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu hàng hoá.

Khi tiến hành đăng ký phạm vi ngành nghề kinh doanh, doanh nghiệp (DN) thường ghi nhận theo hai cách. Cách thứ nhất là ghi cụ thể ngành nghề sẽ kinh doanh, thậm trí trong nhiều trường hợp lại đồng nhất ngành nghề kinh doanh với sản phẩm cụ thể. Cách thứ hai là ghi khái quát và ngắn gọn ngành nghề kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế là cả hai cách ghi này đều nảy sinh những bất cập khi đăng ký nhãn hiệu hàng hoá. Ví dụ, theo cách một, một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất bóng đèn, đèn neon, chấn lưu điện tử, đáng lẽ ra cần phải ghi nhận ngành nghề kinh doanh là “dụng cụ và thiết bị chiếu sáng”, thì doanh nghiệp này lại ghi cụ thể theo các sản phẩm dự định sản xuất, hậu quả là khi tiến hành đăng ký nhãn hiệu hàng hoá với danh mục sản phẩm yêu cầu bảo hộ là “dụng cụ và thiết bị chiếu sáng” bị Cục Sở hữu Trí tuệ từ chối với lý do một phần danh mục sản phẩm xin bảo hộ không nằm trong phạm vi đăng ký kinh doanh. Trong tình huống này, rõ ràng, “bóng đèn, đèn neon, chấn lưu điện tử” không thể bao trùm toàn bộ “dụng cụ và thiết bị chiếu sáng” được. Mặc dù, theo điểm 8.4 của Thông tư 3055/SHCN, ngày 31/12/1996 của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) hướng dẫn chi tiết về Sở hữu công nghiệp có qui định “Danh mục sản phẩm, dịch vụ mang nhãn hiệu trong Tờ khai phải phù hợp hoặc cùng loại với sản phẩm, dịch vụ được phép kinh doanh như đã nêu trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh”, nhưng hiện nay chưa có một qui định cụ thể để xác định khi nào sản phẩm/dịch vụ xin đăng ký được coi là phù hợp hoặc cùng loại với ngành nghề trong Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (ÐKKD) của DN, mà việc xác định sự phù hợp hoặc cùng loại với ngành nghề trong ÐKKD nhiều khi lại phụ thuộc vào quan điểm áp dụng mang tính cá nhân hơn là tính pháp lý. Một ví dụ khác, một DN được cấp ÐKKD cho ngành nghề sản xuất “sơn nước” và nộp đơn đăng ký NHHH cho sản phẩm “sơn các loại”, và kết quả cũng bị Cục Sở hữu Trí tuệ từ chối vì phạm vi danh mục sản phẩm xin bảo hộ rộng hơn phạm vi ngành nghề kinh doanh được ghi nhận trong đăng ký kinh doanh. Ở đây, DN có thể hiểu rằng giữa “sơn nước” và “sơn các loại” được coi là cùng loại, nhưng rõ ràng DN đã mắc lỗi là liệt kê quá cụ thể ngành nghề trong ÐKKD làm hẹp hơn so với phạm vi yêu cầu bảo hộ trong đăng ký NHHH.

Nhưng, ngược lại, theo cách hai, nếu không cẩn thận rất có thể dẫn đến tình trạng bị coi là “không rõ ràng”. Ví dụ, một DN hoạt động trong lĩnh vực xây dựng đã nộp đơn yêu cầu đăng ký NHHH cho ”dịch vụ liên quan đến xây dựng hạ tầng kỹ thuật và khu đô thị” trong khi Giấy chứng nhận ÐKKD ghi nhận ngành nghề “kinh doanh hạ tầng kỹ thuật và khu đô thị”. Qua quá trình xét nghiệm, Cục SHTT đã yêu cầu làm rõ “dịch vụ liên quan đến xây dựng hạ tầng kỹ thuật và khu đô thị”. Trong trường hợp này, doanh nghiệp đã áp dụng cách ghi khái quát ngành nghề kinh doanh, nhưng vấn đề ở đây là cách ghi này lại quá chung chung, không đủ rõ bởi bản thân thuật ngữ “liên quan” là thuật ngữ không xác định. Do đó, việc từ chối là hoàn toàn xác đáng.

Ngoài ra, mặc dù theo Ðiều 3 Luật doanh nghiệp qui định khái niệm “kinh doanh” là bao gồm cả hành vi sản xuất, nhưng không phải bao giờ xét nghiệm viên nhãn hiệu hàng hoá cũng thống nhất quan điểm này, và hơn nữa ngay trong danh mục các ngành nghề kinh doanh ban hành theo Thông tư liên tịch số 07/2001/TTLT/BKH- TCTK ngày 1/11/2001, cũng không đề cập đến khái niệm kinh doanh mà thay vào đó là chỉ ra cụ thể các hành vi của kinh doanh như sản xuất, buôn bán, ... do đó, khi đăng ký kinh doanh nếu doanh nghiệp thực hiện cả công đoạn sản xuất và buôn bán thì nên ghi đồng thời cả hành vi sản xuất và buôn bán thay cho cách ghi tắt là “kinh doanh” mà dễ gây trục trặc làm kéo dài thời hạn xét nghiệm của đơn nhãn hiệu hàng hoá.

Qua thực tế trên, khi tiến hành đăng ký kinh doanh, chủ doanh nghiệp tương lai cần xem xét đồng thời hai vấn đề cho phù hợp. Ðối với doanh nghiệp đã thành lập nên lưu ý những điểm sau đây:

·         Xác định rõ xem sản phẩm/dịch vụ yêu cầu bảo hộ nhãn hiệu hàng hoá có thuộc phạm vi đăng ký kinh doanh hay chưa trước khi đăng ký NHHH? nếu không, cần tiến hành bổ sung ngành nghề trong ÐKKD ngay sau khi nộp đơn đăng ký NHHH;

·         Khi đăng ký, bổ sung ngành nghề kinh doanh cũng như khi đăng ký nhãn hiệu hàng hoá, tốt nhất là ghi phạm vi kinh doanh và phạm vi bảo hộ một cách khái quát nhưng đủ rõ ràng để đảm bảo phạm vi kinh doanh và bảo hộ nhãn hiệu hàng hoá, không nên ghi quá chi tiết mang tính liệt kê;

·         Không được ghi quá chung chung, mơ hồ bằng các thuật ngữ không có tính xác định như liên quan, hỗ trợ, tương tự...;

·         Không nên đồng nhất phạm vi kinh doanh với sản phẩm cụ thể;

·         Sử dụng đồng thời thuật ngữ sản xuất và kinh doanh

Tên tuổi thương hiệu bia Budweiser đã được đông đảo người tiêu dùng trên thế giới tín nhiệm vì sự lâu đời của nó. Tuy nhiên, ít ai biết được rằng hiện có 2 thương hiệu bia Budweiser đang cùng song song tồn tại, một được sản xuất bởi công ty Anheuser-Busch của Mỹ và một là của nhà máy bia Budejovicky Budvar của Cộng hoà Séc.

Cuộc tranh chấp giành độc quyền sử dụng nhãn hiệu này đã diễn ra cả thế kỷ nay nhưng kết cục vẫn bất phân thắng bại. Mỗi bên đều đưa ra những chứng lý thuyết phục nhằm chứng minh quyền sử dụng thương hiệu Budweiser của mình.  Nhà sản xuất Budweiser Mỹ viện lý lẽ rằng thương hiệu Budweiser và Bud của họ được Adolphus Busch (một người Mỹ sinh tại Đức) nghĩ ra năm 1876, ông ta cho đó là một cái tên độc đáo và có tính liên tưởng, nó gợi nhớ đến cố quốc của ông nơi đã rất nổi tiếng với các sản phẩm bia có chất lượng cao, và rằng, thương hiệu Budweiser và Bud của họ đã được biết đến và thừa nhận rộng rãi trên khắp thế giới,  hai cái tên này gắn bó chặt chẽ với sản phẩm bia của họ. Hãng đã đầu tư hàng trăm triệu đô la vào hai thương hiệu này trong suốt lịch sử  127 năm khiến nó trở thành một trong những thương hiệu có giá trị nhất trên thế giới. 

Đương nhiên họ sẽ chiến đấu tới cùng để bảo vệ thương hiệu của mình. Trong khi đó công ty Budejovicky Budvar đuợc thành lập tại thành phố Ceske Budejovice (Cộng hoà Séc)- tên Đức của nó là Budweis- năm 1895. Tuy nhiên sản phẩm bia của công ty đã được sản xuất ở Budejovice từ thế kỷ thứ 14 và cái tên Budweiser ám chỉ đến thành phố Budweis. Đối với người Séc, thì bia Budweiser không chỉ là đồ uống được ưa chuộng mà nó còn gắn liền với niềm tự hào dân tộc và uy tín lâu đời của sản phẩm. Budweiser của họ nổi tiếng như là một thương hiệu gắn liền với nguồn gốc địa lý, và như vậy khó có thể chấp nhận được nhà sản xuất Mỹ kia lấy tên thương hiệu này dù rằng họ đã đăng ký độc quyền sử dụng nhãn hiệu trên đất Mỹ một thế kỷ trước

Cuộc chiến giành quyền sử dụng thương hiệu bia Budweiser không hiểu còn tiếp diễn đến bao giờ. Bên nào sẽ giành chiến thắng độc quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng này- Công ty Anheuser-Busch của Mỹ hay nhà máy bia Budejovicky Budvar của Cộng hoà Séc còn là vấn đề nan giải, và chắc chắn sẽ đụng chạm đến những khía cạnh về quyền sở hữu trí tuệ mà không dễ gì giải quyết.

Hỏi đáp sở hữu công nghiệp

Chúng tôi đã được cấp Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu hàng hoá, chúng tôi muốn biết về thời hạn bảo hộ và thủ tục gia hạn hiệu lực Văn bằng bảo hộ NHHH như thế nào?  (Một doanh nghiệp Hà Nội)

Về vấn đề này chúng tôi xin trả lời như sau:

Theo Pháp luật sở hữu công nghiệp Việt Nam, thời hạn hiệu lực của Văn bằng bảo hộ NHHH là 10 năm kể từ ngày nộp đơn hợp lệ, Chủ sở hữu có thể gia hạn hiệu lực nhiều lần liên tục, mỗi lần 10 năm. Để được gia hạn hiệu lực, trong vòng 06 tháng trước ngày Văn bằng bảo hộ hết hiệu lực, Chủ văn bằng bảo hộ phải nộp cho Cục Sở hữu Trí tuệ Tờ khai yêu cầu gia hạn hiệu lực Văn bằng bảo hộ (theo mẫu do 

Cục Sở hữu trí tuệ ban hành) kèm theo các tài liệu sau:

a)        Bản gốc Văn bằng bảo hộ;

b)        Chứng từ nộp lệ phí gia hạn;

c)        Giấy uỷ quyền (nếu thông qua Đại diện)

Đơn xin gia hạn có thể nộp muộn hơn thời hạn quy định trên đây nhưng không qúa thời hạn 06 tháng kể từ ngày hết hạn hiệu lực và Chủ văn bằng phải nộp thêm 10% lệ phí cho mỗi tháng nộp muộn.

Ngoài ra, pháp luật còn qui định, trong suốt thời hạn hiệu lực của Văn bằng bảo hộ, chủ sở hữu NHHH có nghĩa vụ sử dụng nhãn hiệu hàng hoá liên tục và không được đình chỉ việc sử dụng NHHH quá 5 năm liền. Nếu không thực hiện nghĩa vụ này, Văn bằng bảo hộ NHHH sẽ bị đình chỉ hiệu lực theo qui định.

Đối chiếu nhãn hiệu trong ngôn ngữ khác

Sáng tạo tên thương hiệu là quá trình đòi hỏi sự nghiên cứu và thẩm định thương hiệu đó dưới nhiều góc độ khác nhau. Ngoài việc đảm bảo các yếu tố như tính độc đáo, dễ nhớ, khả năng liên tưởng…một yêu cầu không kém phần quan trọng là việc đối chiếu ý nghĩa của nhãn hiệu trong những ngôn ngữ khác, đặc biệt là ngôn ngữ tại thị trường mục tiêu. Thoả mãn yêu cầu này không phải là chuyện dễ, ngay cả các công ty tên tuổi có bề dày kinh nghiệm trên thế giới cũng từng vấp phải “sự cố”…

Hãng GM (General Motor) của Mỹ đặt tên loại xe mới ra đời của mình là NOVA. Trong tiếng Anh, nghĩa của từ này là “sao mới hiện”- một cái tên khá ấn tượng và có ý nghĩa. Tuy  nhiên trong tiếng Tây Ban Nha, thật không may NOVA lại có nghĩa là “does not go” (không chạy!). Hãng này còn tiếp tục gặp phiền toái khi nhãn hiệu Buick LaCrosse cho loại xe hơi dự tính bán trên thị trường Canada lại là tiếng lóng ám chỉ một hành động có tính riêng tư của thanh  niên vùng Quebec. Hậu quả là hãng phải đình lại kế hoạch khuếch trương sản phẩm này và đầu tư một cái tên mới thay thế.

Hãng Suzuki cũng từng phải đối mặt với nhiều ý kiến thắc mắc về tên của nhãn hiệu xe máy Smash. Trong các nghĩa tiếng Anh, Smash còn có nghĩa là sự đập vỡ, tiếng va đập. Khách hàng vốn đặc biệt nhạy cảm với vấn đề này nên chắc cũng không khỏi băn băn khoăn khi lựa chọn Smash làm phương tiện đi lại.                                                         

Cùng cảnh ngộ trục trặc vì tên nhãn hiệu là hãng đồ uống nổi tiếng thế giới Coca-cola. Hãng này đã được một bài học khi sản phẩm đồ uống Urge của họ tại Thuỵ Ðiển bị trùng với tên họ (surname) của một số gia đình tại đây.  Kết quả là hãng đã phải hứng chịu một sự phản đối kịch liệt vì các gia đình này không muốn tên họ của mình bị gắn với loại đồ uống làm từ cam quýt của hãng.

Vấn đề rắc rối về ý nghĩa của nhãn hiệu như một số trường hợp vừa nêu cho thấy việc đối chiếu nhãn hiệu trong ngôn ngữ khác là việc làm thiết yếu trước khi quyết định khuếch trương sản phẩm mang nhãn hiệu đó. Một nhãn hiệu  thường tiềm ẩn trong mình cả các yếu tố văn hoá, cho nên sự dị biệt về ý nghĩa của nhãn hiệu tại một môi trường khác trong một chừng mực nào đó chính là sự xung đột về văn hoá. Sự xung đột này không chỉ gây thiệt hại về tài chính của công ty mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của nhà sản xuất và sự trung thành của người tiêu dùng đối với sản phẩm.

Quả là việc đặt tên cho một nhãn hiệu không hề đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ.  Một thương hiệu có giá trị và sức sống lâu bền không những phải dễ nhớ, dễ đọc,  độc đáo và ấn tượng… mà còn phải có tính hài hoà về văn hoá- tức là có khả năng giữ nguyên giá trị và ý nghĩa ban đầu trong bất kỳ một môi trường nào. Tuy nhiên đạt được điều này không dễ, trong nhiều trường hợp, các doanh nghiệp cần phải có sự trợ giúp của các nhà văn hoá, ngôn ngữ cùng sự hợp tác của các chuyên gia tư vấn chuyên nghiệp trong lĩnh vực này

Tin tức Sở hữu công nghiệp

Mới đây, Thời báo Kinh tế Việt Nam phối hợp với UBKT-NS Quốc Hội, Bộ Thương mại và Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo Dự luật cạnh tranh và việc bảo vệ thương hiệu Việt, người tiêu dùng Việt tại TP. Hồ Chí Minh. Hội thảo đã thu hút sự tham gia của đông đảo các doanh nghiệp, các nhà nghiên cứu, giới luật sư.. .

Các ý kiến nêu ra chủ yếu xung quanh tình trạng kinh doanh độc quyền của các tập đoàn, các nhãn hiệu đa quốc gia hay các liên doanh trong việc sử dụng ưu thế tiềm lực tài chính để kiểm soát một cách gần như tuyệt đối tất cả các kênh tiếp cận với người tiêu dùng; kiểm soát hệ thống phân phối hay chèn ép các trung gian phân phối bằng nhiều chiêu thức khác nhau nhằm gây sức ép và biến các trung gian phân phối thành đại lý tiêu thụ độc quyền cho sản phẩm của mình.

Một ví dụ có thể thấy là hiện tượng một số hãng bia tung tiền tài trợ cho các nhà hàng, quán ăn,  đổi lại những nơi này ký kết hợp đồng tiêu thụ độc quyền sản phẩm bia của hãng- không tiêu thụ hay chào bán bất cứ một nhãn hiêu bia nào khác. Tất nhiên chi phí sẽ được tính vào người tiêu dùng và như thế, không ai khác, chính người tiêu dùng sẽ chịu thiệt thòi. Sản phẩm của các công ty nhỏ do không có đủ tiềm lực tài chính để cạnh tranh nên sẽ không có chỗ đứng trong thị trường và không thể đến tay người tiêu dùng.

Qua hội thảo, các doanh nghiệp bày tỏ nhu cầu bức xúc cần có một môi trường đầu tư, cạnh tranh bình đẳng phục vụ cho việc phát triển sản xuất và nguyện vọng mong mỏi Dự luật cạnh tranh sớm chính thức trở thành một đạo luật. Luật này nếu được ban hành sẽ tạo ra môt môi trường cạnh tranh lành mạnh, để các nhà đầu tư an tâm hơn khi bỏ vốn đầu tư phát triển thương hiệu Việt.